كروسينسكى ( مترجم : عبد الرزاق دنبلى " مفتون " )
34
سفرنانه كروسينسكى ( فارسى )
به امارت قندهار منصوب است . * پادشاه هند را از سطوت و صلابت و قلعهدارى و كارگزارى او طمع از ولايت قندهار بريده شد و آن ديار را فوق الغاية معمور و آبادان دارد . ديوان بيگى از شنيدن اين مقالات ، ديگر صبر و تحمل ( 45 ) نياورده به حضار مجلس گفت ، برادر من عجيب احمقى است كه اگر چند هزار تومان براى دست آوردن همچنين دوستى صرف مىكرد ، ميسر نمىشد و براى خود دولت خواهى به اين صداقت نمىيافت و اين گونه افراط در مدح و ثناى او مىكند و آثار رضامندى او ظاهر مىسازد . چنين شخصى را از خود مأيوس كرده و خلاف مطلب را به شاه و امناى دولت عرض كرده است و مكتوبات به برادر خود نوشت و او را سرزنشهاى فراوان كرد كه اين چنين شخصى عاقل و خيرخواه را كه تو را محبت صادق است و * دولت موافق و در خانهء پادشاه را از مدح و ثناى تو پر كرده ، رنجانيده و به شاه خلاف آن را عرض كرده . ميرويس بعد از دو روز ديگر به خانهء اعتماد الدوله * رفته و با او آغاز تكلم نموده و به طريق ابتهال و تضرع و تواضع عاقلانه در برابر او اعتمادالدوله با او آغاز ( 46 ) تظلم نمود . گفت چند روز پيش از اين كه به خدمت ما آمدى * شغل بسيار داشتم ، فرصت نشد كه احوال والى قندهار را استفسار نمايم ، چه خبر از آن طرف دارى ، به ما بگو ، ميرويس كه عمرو عاص از * كمند ( - كمينه ) چاكرانش محسوب نمىشد ، * يقين داشت و دانسته بود كه امناى دولت شاه دو فرقه متضاده شدهاند و دربارهء يكديگر نفاق و عداوت مىورزند ، به اسلوب شاه حكيمانه جواب دادن را مصلحت نديد ، بايستاد و نگاه كرد . اعتماد الدوله در تحقيق مطلب ابرام نمود ، ميرويس زبان فصاحت بل فضاحت گشود در خدمت ( گزارى ) قصورى نگذاشت و گفت : اگر گرگينخان بعد از اين در ديار قندهار * صاحب اختيار باشد ، فساد عظيم ظاهر خواهد شد . محقق و آشكار است كه صبحگاه هست و * چاشتگاه در خمار ( است ) و گرجيان هر يك به هواى نفس خود گرفتار و عرض و مال و عيال ( 47 ) خلق در دست آنها پايمال و هر چه از نقود و جواهر و مال و منال كه از مردم مىگيرد ، * روانهء گرجستان مىكند و براى خود خزينه و ثروت مىسازد و طغيان و فسادى كه پيش از اين در گرجستان كرد ، امروز ، باز آمادهء آن فرصت است و مترصد انگيختن شرر شرارت ، لشگر و خزينه جمعآورده ، با پادشاه هند در ساخته است . عنقريب فسادى مىكند كه چارهء آن ممكن نگردد . اعتماد الدوله گفت *